واگذاری مدیریت به کروز؛«خودرو»از زیان خارج می‌شود؟

سهیلا نقی‌پور، کارشناس بازار سرمایه در گفت‌وگو با صدای‌بورس گفت: باید نگاه دقیقی به واگذاری ایران‌خودرو به شرکت کروز بیندازیم و این موضوع را از زوایای مختلف بررسی کنیم. این واگذاری تحول بزرگی در صنعت خودروسازی ایران بود که با موافقان و مخالفان زیادی روبرو شد.

وی افزود: شنیده‌ها از موافقان به این صورت بوده که ایران‌خودرو پس از دهه‌ها مدیریت دولتی، به آخر خط رسید. زیان انباشته این شرکت تا آخر سال ۱۴۰۲ به ۲۵۰ هزار میلیارد تومن رسیده است. رقمی که نشان می‌دهد، مدیریت دولتی با قیمت‌گذاری دستوری و بوروکراسی نفسش را نیز بریده است. حال کروز به‌عنوان شرکتی خصوصی می‌تواند با چابکی بیشتر عمل کند و هزینه‌ها را کاهش دهد و در فرآیند کیفیت خودروها بهتر عمل کند.

نقی‌پور ادامه داد: کروز قطعه‌ساز بزرگی بوده و تجربه صنعتی دارد. اگر کروز بتواند خط تولید را مدرن کند و سرمایه‌گذار خارجی جذب کند، امکان تحولات خوبی در بازار خودرو وجود دارد. به عنوان مثال در بیانیه‌ای مطرح شد که محصولاتی در شأن مردم تولید شود که این موضوع می‌تواند نقطه قوت باشد. از طرفی دیگر، خصوصی‌سازی در تئوری باید دخالت دولت را کاهش دهد و رقابت را بیشتر کند که در بلندمدت به نفع مصرف‌کننده‌ خواهد بود.

وی با اشاره به مخالفان این خصوصی سازی گفت: اما این واگذاری با ایراداتی از سمت مخالفین روبرو شد. نخستین ایراد را می توان تعارض منافع عنوان کرد. درحال حاضر کروز تأمین‌کننده اصلی قطعات ایران‌خودرو است و با مالکیت این بخش ممکن است قطعات را با قیمت بالاتر به ایران‌خودرو بفروشد که به معنای این است که قیمت خودرو برای مردم گران‌تر خواهد شد.

به گفته نقی‌پور، نگرانی دیگر در این خصوصی سازی، سابقه کروز است. این شرکت از سال ۱۴۰۰ یک پرونده قضایی سنگین دارد و با اتهاماتی مثل قاچاق سازمان‌یافته قطعات، گران‌فروشی و اختلال در نظام اقتصادی است. همچنین شورای رقابت در تاریخ ۲۳ بهمن ۱۴۰۳ با صدور حکمی بیان کرد که حضور کروز در هیئت‌مدیره ایران‌خودرو غیرقانونی است.

کارشناس بازارسرمایه خاطرنشان کرد: به گفته منتقدین این واگذاری بیشتر شبیه به یک رانت برای گروهی خاص بوده تا خصوصی‌سازی واقعی. تجربه‌های قبل مثل هفت‌تپه و هپکو هم نشان داده که واگذاری بدون شفافیت و نظارت، معمولاً به انحصار و نارضایتی عمومی ختم می‌شود. به عنوان مثال اگر کروز بخواهد تأمین قطعات را از سمت خودش انجام دهد، مابقی قطعه‌سازان حذف می‌شوند و این انحصار جدید به ضرر کل صنعت خودرو خواهد بود.

وی افزود: این واگذاری در یک بستر غیررقابتی اتفاق افتاده است. در اقتصاد رانتی ایران، مالکیت از یک جیب دولتی به یک جیب شبه‌خصوصی می‌رود. کروز از سال‌ها پیش سهام ایران‌خودرو را خرداری کرده و حال با خرید بلوک مدیریتی، عملاً کنترل را پیش گرفته است. ولی آیا این شرکت توانایی مدیریت یک غول زیان ده مثل ایران‌خودرو را دارد؟ یا فقط دنبال سود کوتاه‌مدت از انحصار قطعه‌سازی است؟

نقی‌پور به نامه ۱۵۰ نماینده مجلس در خصوص عدم واگذاری ایران‌خودرو اشاره کرد و گفت: از نظر اجتماعی، مردم سال‌هاست از کیفیت پایین و قیمت بالای خودروها ناراضی بوده‌اند. اگر این واگذاری به گرانی بیشتر منجر شود، اعتماد عمومی به سیستم اقتصادی کمتر می‌شود. از نظر قانونی همچنان اعتراضات ادامه دارد و ۱۵۰ نماینده مجلس با نامه‌ای به رئیس‌جمهور برای ابطال واگذاری، و کمیسیون اصل ۹۰ درحال بررسی هستند.

کارشناس بازارسرمایه خاطرنشان کرد: به صورت کلی این واگذاری فرصت بالقوه‌ای برای نجات ایران‌خودرو از ورشکستگی است. اما ریسک‌های بسیاری دارد. اگر کروز بتواند شفاف عمل کند و نظارت‌ها دقیق باشد می‌تواند کیفیت و رقابت را افزایش دهد.